Historia języka norweskiego

Najstarsze zabytki literatury w tym języku pochodzą z XII w. – wykazują one jednak różnice pomiędzy wschodnią a zachodnią częścią Norwegii. W tym okresie na podłożu gwar zachodnich z okolic […]


Najstarsze zabytki literatury w tym języku pochodzą z XII w. – wykazują one jednak różnice pomiędzy wschodnią a zachodnią częścią Norwegii. W tym okresie na podłożu gwar zachodnich z okolic Trondheim zaczął się formować kancelaryjny język norweski, używany oficjalnie w całym królestwie. Jednak po unii z Danią, wyszedł on z użycia. Język duński stał się w latach 1525-1814 językiem powszechnie używanym przez warstwy wykształcone, głównie w miastach. W początku XIX w. język duński był także nadal językiem literackim. Od lat 30. XIX w. pisarze norwescy starali się go jednak świadomie norwegizować.

Już w pierwszej połowie XVIII w. na bazie pisanego języka duńskiego i dialektu miasta Oslo wytworzono z niego rodzimą odmianę, zwaną kiedyś riksmål, a od 1929 r. nazywaną bokmål, czyli „język pisany, książkowy”. Jednocześnie od połowy XIX w. istnieje druga odmiana norweskiego zwana niegdyś landsmål, a od 1929 nynorsk czyli „nowonorweski”. Został on opracowany na podstawie dialektów zachodnionorweskich.

Starania w celu zbudowania na bazie różnych lokalnych dialektów całkowicie niezależnego języka norweskiego pisanego podjęto w Norwegii w XIX w. Kierunek ten został zapoczątkowany przez Ivara Aasena. Był on chłopakiem ze wsi, który mówił dialektem z okolic Sunnmøre. Dość wcześnie doszedł do wniosku, że gruntowne badania nad dialektami z różnych części kraju są konieczne, żeby stworzyć jeden norweski język pisany. Z oficjalnym stypendium naukowym Aasen podróżował po Norwegii w latach 1842-1846, wykonując szerokie badanie gramatyki i słownictwa różnych dialektów. Na tej podstawie stworzył w 1848 r. ich gramatykę porównawczą oraz w 1850 słownik. Na dalsze badania otrzymał kolejne stypendium, czego efektem była książka, w której zebrał teksty w różnych dialektach oraz dodał ich wersje w proponowanej wspólnej wersji językowej dla dialektów. Normę tę nazwał „landsmål”, czyli „język krajowy”. Rozbudował ją w następnych latach poprzez wydanie obszerniejszego podręcznika do gramatyki (1864) oraz uzupełnionego słownika (1873). Opublikował także pisanie w nim wiersze i dramaty. Już w końcu lat 50. XIX w. inni zaczęli używać landsmål w dziełach literackich, a 10 lat później był to już język wykładany w jednej z wyższych szkół państwowych. Landsmålet został zatwierdzony jako oficjalny język na równi z językiem duńskim w 1885 r., a po lokalnym referendum w 1892 r. zaakceptowano go jako język wykładowy w jednej ze szkół podstawowych. W latach 1890-1930 język ten rozprzestrzenił się jako język szkolny i w życiu codziennym w wielu częściach kraju, ale tylko na terenach wiejskich. W 1929 ustawą sejmu język landsmål otrzymał oficjalną nazwę „nynorsk”.[1]

Obie odmiany – bokmål i nynorsk – od 1885 r. są równouprawnione w mowie i piśmie, z tym, że bokmål używany jest głównie we wschodniej Norwegii i w miastach, podczas gdy nynorsk ma więcej zwolenników na południu i zachodzie. Władze starały się doprowadzić do połączenia tych dwu odmian językowych, by wytworzyć jeden wspólny ogólnonorweski język literacki, tak zwany samnorsk, jednakże spotkało się to z protestami i zostało zaprzestane. Obecnie do użytku, również oficjalnego, dopuszczone są obydwie odmiany pisemne oraz wszelkie dialekty. Cechująca się licznymi archaizmami norma nynorsk daje w sobie rozpoznać wiele cech języka staronordyjskiego, po którym najlepszą dziś pamiątką jest język islandzki.

Typowa stara norweska chatka

Typowa stara norweska chatka

http://pl.wikipedia.org/wiki/J%C4%99zyk_norweski

hastagi na stronie:

#domki norweskie